Yapay zekayı okyanus soğutacak: Şanghay açıklarında sessiz operasyon

Çin, Şanghay kıyılarında rüzgar gücüyle çalışan bir deniz altı data merkezini devreye aldı. Mühendisler, kağıt üzerinde çılgınca görünen bu fikri gerçeğe dönüştürerek yapay zeka altyapısı haline getirdi. Şanghay Lin-gang data merkezi, kıyıdan yaklaşık 10 kilometre uzakta ve suyun 10 metre altında bulunuyor. Proje; yapay zekanın elektrik şebekeleri, arazi ve tatlı su kaynakları üzerinde yarattığı ağır baskıyı hafifletmeyi amaçlıyor.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Aslında problem yalnızca tek bir tesisten ibaret değil. Uluslararası Enerji Ajansı, global bilgi merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar iki katından fazla artarak 945 teravat-saate çıkacağını öngörüyor. Bu büyümenin gerisindeki en büyük motor ise yapay zeka. Dijital iktisadın elektrik faturası artık teorik bir tartışma olmaktan çıktı, somut bir krize dönüştü.

Dalgaların altındaki sunucu odası

Şanghay’ın doğu kıyılarındaki bu tesis, mayıs ayında resmi olarak çalışmaya başladı. Çin İrtibat İnşaat Şirketi bünyesinde kurulan merkezin planlanan toplam kapasitesi 24 megavat. Birinci gösterim evresi ise şu an 2,3 megavat güçle çalışıyor.

Suyun altındaki bu yapının içinde, dört kata yayılmış 192 sunucu rafı yer alıyor. Bu raflar büsbütün yapay zeka odaklı iş yüklerini sırtlanıyor. Büyük bilgi etiketleme ve yerli büyük lisan modellerinin geliştirilmesi üzere ağır süreçler bu borunun içinde dönüyor.

Bu proje, metal bir tüpün içinde yapılan kolay bir laboratuvar deneyi değil. Çin Devlet Kurulu bilgilerine nazaran proje yaklaşık 226 milyon dolar yatırım aldı. Mahallî yetkililer, sistemi daha az arazi ve daha az soğutma kaynağı kullanarak bilgi süreç altyapısı inşa etmenin bir yolu olarak tanımlıyor.

Soğutma faturasını okyanus ödüyor

Geleneksel data merkezleri, elektrik bütçelerinin devasa bir kısmını yalnızca sunucuların çok ısınmasını engellemek için harcıyor. Üniversitelerden gelen araştırmalar, olağan tesislerin elektriğin üçte birini soğutma sistemlerine harcadığını, birebir ölçekteki bir deniz altı tesisinde ise bu oranının onda teğe kadar düşebileceğini gösteriyor.

İşte çevreleyen okyanus tam bu noktada devreye giriyor. Lin-gang projesi, bakır borulu bir ısı değişim sistemi aracılığıyla deniz suyunu doğal bir soğutucu olarak kullanıyor. Bölgedeki ortalama deniz suyu sıcaklığı ise 15 derece civarında seyrediyor.

Sıcak bir günde gürültülü çalışan bir dizüstü bilgisayarın yanında oturan herkes bu temel mantığı basitçe anlar. Isı, teknolojinin en büyük düşmanıdır; onu soğutmak ise para, ekipman ve güç gerektirir.

Rüzgar türbinleri direkt sunucuya bağlı

Sistem, deniz altı kabloları aracılığıyla yakındaki açık deniz rüzgar santrallerine direkt bağlanıyor. Tesis, tükettiği elektriğin %95’inden fazlasını bu suram sayesinde yenilenebilir güçten karşılıyor.

Lin-gang projesi, bölgedeki rüzgar santralinin birinci ve ikinci etaplarının tam ortasında yer alıyor. Bu stratejik pozisyon, batık modülleri kendilerine güç sağlayan rüzgar türbinlerine yaklaştırıyor. Böylelikle sistem klasik elektrik şebekesine bağımlılığı azaltıyor ve pak güç üretimi ile bilgi süreç talebi ortasında direkt bir köprü kuruyor.

Bu iştirak kritik bir kıymete sahip zira yapay zeka altyapısı çok süratli büyüyor. Yeni bilgi merkezleri halihazırda zorlanan şebekelerden fosil yakıtlı elektrik çekmeye devam ederse, akıllı yazılımların etrafa sağladığı yararlar, onları çalıştırmak için gereken donanımlar tarafından yok edilecek.

Toprak ve su artık harcanmıyor

Geliştiricilerin paylaştığı datalara nazaran, deniz altı tasarımı elektrik tüketimini %22,8 oranında azaltıyor. Sistem soğutma için tatlı su kullanımını büsbütün ortadan kaldırırken, arazi kullanımını da %90’ın üzerinde düşürüyor. Tesisin güç kullanım aktifliği (PUE) 1.15 düzeyinde kalıyor ki bu da kesim için başkan bir verimlilik manasına geliyor.

Tesis tam kapasiteye ulaştığında her yıl 61 milyon kilovat-saat elektrik tasarrufu sağlayacak. Bu, tek seferlik bir yarar değil, her yıl tekrarlanacak yıllık bir tasarruf demek. Kıyı kentlerinin bu fikri neden bu kadar yakından takip ettiğini bu sayılar açıklıyor.

Yine de bilgisayarları denizin altına yerleştirmek kusursuz bir yeşil tahlil yaratmıyor. Bakım zorlukları, tuzlu su korozyonu, deniz altı kablolaması, uzun vadeli maliyetler ve daima dışarı salınan ısının mahallî deniz ekosistemini nasıl etkileyeceği üzere sorular hala cevap bekliyor.

Deney bitti altyapı başladı

Çin, su altı bilişim fikrini test eden birinci ülke değil. Microsoft, 2018 yılında İskoçya açıklarında 35 metre derinliğe bir data merkezi yerleştirmişti. İki yıl boyunca sistemi çalıştıran Microsoft, konseptin uygulanabilir ve güç açısından verimli olduğunu raporlamıştı.

Şanghay’daki projeyi farklı kılan şey, bunun bir araştırma deneyi değil, ticari bir işletme altyapısı olması. Çin’deki büyük telekom operatörleri ve lokal hizmet sağlayıcıları halihazırda bu platforma bağlandı ve sistemi kullanmaya başladı.

Bu değişim kritik bir esneklik sağlıyor. Deniz altı bilgi merkezleri inançlı bir halde sürdürülebilir ve ekonomik olarak ölçeklendirilebilirse, yapay zeka büyümesini pak güç, azalan su talebi ve kentsel arazi tasarrufu ile dengelemek isteyen kıyı ekonomileri için güçlü bir araca dönüşebilir.

Gelecekte bizi ne bekliyor?

Geliştiriciler, Şanghay projesinin ticari muvaffakiyetinin akabinde deniz altı data merkezlerini yeni bölgelere yaymayı planlıyor. Bu durum her kıyının bir sunucu çiftliğine dönüşeceği manasına gelmiyor lakin karada inşa edilen daha büyük ve daha çok ısınan eski bilgi merkezi modelinin artık önemli formda sorgulandığını gösteriyor.

Günün sonunda karşı karşıya olduğumuz zorluğu tanımlamak kolay lakin çözmek sıkıntı. Yapay zeka daha fazla süreç gücüne muhtaçlık duyarken, toplumların sağlam elektriğe, pak havaya, kâfi suya ve yaşayacak alana muhtaçlığı var.

Çin’in deniz altı data merkezi her sorunu çözmüyor lakin tartışmanın tarafını değiştiriyor. Yeni jenerasyon yapay zeka altyapıları artık yalnızca sürat ve süreç gücüyle değil; elektriği, suyu ve toprağı ne kadar dikkatli kullandığıyla pahalandırılacak.