Büyük gizem çözülüyor: Galaksileri “öldüren” rüzgar keşfedildi

Evrenin ilk dönemlerinde ortaya çıkan dev galaksilerin neden beklenenden çok daha erken bir şekilde yıldız üretimini durdurduğu uzun yıllardır merak ediliyordu. James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) tarafından gerçekleştirilen yeni gözlemler, bu gizemin çözümüne yönelik önemli ipuçları sunmuş olabilir.

Araştırmacılar, genç evrende yer alan uzak bir galakside yeni yıldızların oluşması için gerekli gazı galaksiden dışarı savurabilecek kadar güçlü “galaksi öldüren rüzgar” tespit etti. Elde edilen bulgular Büyük Patlama’dan kısa süre sonra oluşan çok sayıdaki büyük galaksinin neden hızla “öldüğünü” açıklayabilir.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Evrenin erken dönemlerinin gizemi çözülebilir

Gökbilimciler, aktif biçimde yıldız oluşturan galaksileri genellikle “canlı“, yıldız oluşumunun büyük ölçüde sona erdiği galaksileri ise “ölü” olarak tanımlıyor. Günümüz evreninde ölü galaksilere sıkça rastlanması beklenen bir durum olarak görülüyor. Ancak erken evrende, galaksilerin yoğun biçimde büyümesi ve yüksek hızlarda yıldız üretmesi gerektiği düşünüldüğünden çok sayıda büyük ölçekli ölü galaksinin varlığı bilim insanları için önemli bir soru işareti oluşturuyordu.

Yeni çalışma kapsamında araştırmacılar Büyük Patlama’dan yalnızca 1 milyar yıl sonraki haliyle gözlemlenen CRISTAL-02 adlı galaksiyi mercek altına aldı. JWST ve ALMA verileri, CRISTAL-02’nin aynı dönemdeki benzer galaksilere kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek hızda yıldız oluşturduğunu ortaya koydu. Ancak gözlemler bununla sınırlı kalmadı.

Araştırmacılar, galaksiden çok uzaklara kadar uzanan devasa bir soğuk gaz bulutu tespit etti. Bu yapı, galaksi içerisindeki maddenin galaksiler arası uzaya doğru sürüklendiğinin güçlü bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Araştırmanın başyazarı Rebecca Davies “Galakside, galaksinin yıldız oluşturma hızının iki katı hızda maddeyi dışarı fırlatan güçlü bir rüzgar var. Bu hızla devam ederse galaksi 50 milyon yıldan daha kısa bir sürede yok olabilir. Bu da erken evrende bulunan gizemli devasa ölü galaksilerin kökenini açıklayabilir.” diyor.

Cevap süpernovalar olabilir

Araştırma ekibi, yoğun galaksi kümelerindeki süreçleri büyük şehirlere benzetiyor. Bu tür bölgelerde galaksiler sık sık çarpışıyor ve bunun sonucunda yoğun yıldız oluşum patlamaları yaşanıyor. Ancak en büyük yıldızlar yaşamlarının sonuna ulaştığında süpernova patlamaları meydana geliyor.

Bu patlamalar, galaksi içinde bulunan gazı dışarı taşıyan güçlü rüzgarlar üretebiliyor. Böylece yeni yıldızların doğabilmesi için gerekli hammadde ortadan kalkıyor ve galaksi zamanla “ölü” hale geliyor.

Keşfi daha da dikkat çekici hale getiren unsur ise CRISTAL-02’nin tek bir galaksi olmaması. Gözlemler, sistemin birleşmenin son aşamalarındaki birden fazla galaksiden oluştuğunu gösteriyor.

Bu tür kozmik birleşmeler sırasında büyük miktarda gaz galaksilerin merkez bölgelerine yöneliyor ve yoğun yıldız oluşum süreçleri tetikleniyor. Ancak bunu takip eden süpernova patlamaları güçlü galaktik rüzgarlar oluşturarak geriye kalan gazı da sistem dışına taşıyor. Sonuç olarak yeni yıldızların oluşumu engelleniyor.

Bilim insanları, erken evrendeki büyük kütleli galaksilerin yaklaşık yarısının yakın komşularıyla etkileşim halinde olduğunu düşünüyor. Bu durum, galaksi birleşmeleri ve onları takip eden “galaksi öldüren” rüzgarların genç evrende oldukça yaygın olabileceğine işaret ediyor.