Tarihi misyon: Robot uzay aracı NASA teleskobunu kurtarmaya hazırlanıyor

ABD merkezli savunma ve uzay şirketi Northrop Grumman, NASA’nın yaşlanan Swift Uzay Teleskobu’nu Dünya atmosferine düşmekten kurtarmak için tarihe geçecek bir görev başlatmaya hazırlanıyor. Başarılı olması halinde görev, ticari bir uzay aracının yakalanmak üzere tasarlanmamış bir bilim uydusunu ilk kez kurtarması olarak kayıtlara geçecek.

NASA tarafından Kasım 2004’te fırlatılan Neil Gehrels Swift Gözlemevi, gama ışını patlamalarını incelemek ve bu olayların ardından oluşan X-ışını ile ultraviyole görünür ışık emisyonlarını gözlemlemek amacıyla görev yapıyor.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

İticileri olmadığı için teleskobun irtifası azalıyor

Ancak teleskobun önemli bir sorunu bulunuyor. Yaklaşık 22 yıldır hizmet veren teleskobun yörüngesini koruyacak iticileri olmadığı için atmosferik sürtünme nedeniyle irtifası yıllar içinde sürekli azaldı. İlk olarak yaklaşık 585 kilometre yükseklikteki yörüngeye yerleştirilen teleskop bugün yalnızca 363 kilometre yükseklikte görev yapıyor.

Son yıllardaki yoğun Güneş aktivitesi de sorunu büyüttü. Güneş kaynaklı etkiler Dünya atmosferinin genişlemesine neden olarak alçak Dünya yörüngesindeki araçların daha fazla sürtünmeye maruz kalmasına yol açtı. NASA mühendisleri, Swift’in bu sonbaharda 300 kilometrenin altına düşeceğini ve bu noktadan sonra kurtarma operasyonunun çok daha riskli hale geleceğini öngörüyor.

LINK uydusu teleskobu yakalayacak

NASA, Eylül 2025’te Katalyst Space Technologies’e 30 milyon dolarlık sözleşme vererek LINK adlı servis uydusunun geliştirilmesini başlattı. Görev kapsamında LINK, Swift’e yaklaşacak ve üç robotik kol kullanarak teleskobu yakalayacak. Ardından kendi itki sistemiyle Swift’i daha yüksek ve güvenli bir yörüngeye taşıyacak. Böylece teleskobun bilimsel çalışmalarına yıllarca devam etmesi mümkün olacak.

Görevin en zorlu kısmını ise otonom yakalama işlemi oluşturuyor. Haberleşme gecikmeleri nedeniyle LINK, optik kameralar, LiDAR sensörleri ve gelişmiş uçuş yazılımlarını kullanarak tamamen kendi başına hareket etmek zorunda kalacak. Swift, başka araçlarla kenetlenmek veya bakım görmek üzere tasarlanmadığından standart bağlantı noktalarına sahip değil.

Bu nedenle LINK önce teleskobun durumunu analiz edecek, ardından fırlatma öncesinde kullanılan taşıma bağlantı noktalarını tespit etmeye çalışacak. Başarılı olması halinde üç robotik kolunu uzatarak Swift’i kavrayacak ve kontrolünü devralacak.

LINK’i uzaya taşıyacak olan Northrop Grumman üretimi Pegasus XL roketi de özel bir yere sahip. Hava fırlatmalı sistem olarak tasarlanan Pegasus, modifiye edilmiş bir yolcu uçağından yaklaşık 12 kilometre yükseklikte bırakılıyor ve ardından kendi motorlarını ateşleyerek yörüngeye ulaşıyor. 1990’dan bu yana 45 görev gerçekleştiren Pegasus XL’nin bu uçuşu aynı zamanda son görevi olacak.

Görev 27 Haziran’da başlayacak

Northrop Grumman’ın L-1011 taşıyıcı uçağı, Pegasus roketini ve LINK uydusunu Marshall Adaları yakınlarındaki Kwajalein Atolü çevresindeki ekvatoral Pasifik bölgesine taşıyacak. Fırlatma tarihi ise 27 Haziran olarak planlanıyor.

Görevin başarıyla tamamlanması halinde LINK, yakalanmak üzere tasarlanmamış bir devlet uydusunu kurtaran ilk ticari uzay aracı olacak. NASA ve Katalyst yöneticileri, bunun yalnızca Swift’i kurtarmakla kalmayıp gelecekteki uydu bakım ve kurtarma görevleri için de yeni bir model oluşturacağını düşünüyor.