Yapay zeka, Elias Thorne ismindeki deniz feneri bekçisine sebep taktı?

İnternetteki kitap satış sitelerinde son vakitlerde müellifi “Elias Thorne” olarak görünen ve tıp dünyasından onay almamış tehlikeli alternatif kanser tedavisi rehberleri uzunluk göstermeye başladı. İşin korkutucu tarafı, bu isim aslında gerçek bir uzmana ilişkin değil; büsbütün sohbet robotlarının uydurduğu hayali bir karakterden ibaret.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Google üzerinde yapılan arama istatistikleri, bu hayali figürün bilhassa 2026 yılının birinci aylarında adeta patlama yaşadığını gösterdi. Sanal dünya, yapay zeka elinden çıkma tek tip içeriklerle dolup taşarken, yeni jenerasyon modeller de internetteki bu dijital çöpleri gerçek insan üretimi sanarak kendi eğitim süreçlerine dahil ediyor. Bilim dünyasında “mod çökmesi” olarak isimlendirilen bu tehlikeli kısır döngü, botların kendi ürettikleri sığ içeriklerle kendilerini beslemesiyle sonuçlanıyor. Formül o kadar çok tekrarlanıyor ki, sistem bir mühlet sonra özgün bir şey üretemez hale geliyor. Girdi bilgileri gereğince çeşitli ve pak olmadığında, algoritmaların kendi uydurduğu saçmalıklara nasıl hapsolabileceği bu örnekle netlik kazanmış durumda.

Yapay zekanın daralan data havuzu ve insan klişeleri

Peki, algoritmalar sebep daima birebir hayali karakterlere sığınıyor? Uzmanlar bu saplantıyı, yapay zeka modellerinin uymak zorunda olduğu katı güvenlik ve telif kurallarına bağlıyor. Geliştiriciler, telif davalarıyla karşılaşmamak ismine sistemleri tanınan ticari karakterlerden ve yetişkin içeriklerinden uzak duracak formda programlıyor. Doğal olarak bu durum, yapay zekanın yaratıcılık için beslenebileceği bilgi havuzunu ciddi oranda daraltıyor. Süreç, kullanıcıların sistem geri bildirimleriyle daha da büyük bir çıkmaza giriyor. Yapay zeka iki farklı öykü sunup hangisini beğendiğinizi sorduğunda, beşerler çoklukla sıcak ve nostaljik ögeleri seçiyor. Tüm teknoloji şirketleri misal kullanıcı geri bildirim datalarını kullandığı için sistemler insanların bu klişeleri sevdiğini varsayıyor.

20 bin öyküde ortaya çıkan büyük benzerlik

Yapay zeka araçlarının edebiyata el attığı bugünlerde, dijital kütüphanelerin derinliklerinde tuhaf bir tek tipleşme var. Tanınan bir robota gidip bir kıssa anlatmasını istediğinizde, karşınıza çıkacak senaryo büyük oranda hazır duruyor. Robotlar çoklukla ücra bir adadaki deniz fenerinin bekçisini, bir kütüphaneciyi ya da eski bir saat ustasını anlatmayı seçiyor. Şimdi hakem onayından geçmeyen şimdiki ve kapsamlı bir araştırma, tanınan dört büyük lisan modeli tarafından üretilen 20 bin yapay zeka öyküsünü masaya yatırdı. Sonuçlar ise hayli şaşırtan; üretilen her dört öyküden birinde “Elias” ismi geçiyor.

Araştırmacılar, 11 sözlük dar bir söz havuzunun, botların yazdığı bu masalların yüzde 88’inde tekrar ettiğini saptadı. Bu sözlerin başında Elias, Elara ve Mara üzere isimler geliyor. Deniz feneri sözü kıssaların yarısından fazlasında kendisine yer bulurken, saat ustası ve kütüphaneci üzere meslekler de listenin üst sıralarında yer alıyor.

İlk bakışta, yapay zekanın internetteki milyarlarca insan üretimi kıssayı tarayarak bu temaları seçtiğini düşünebilirsiniz. Fakat bilgiler durumun tam zıddı olduğunu gösteriyor. Elias ismi, gerçek insan edebiyatında rastlanma oranına kıyasla yapay zeka metinlerinde tam 900 kat daha fazla karşımıza çıkıyor. Yani insanlık aslında sanıldığı kadar Elias ve onun deniz feneriyle yatıp kalkmıyor; bu büsbütün yapay zekanın kendi kendine yarattığı hayali bir dünya modelinden kaynaklı…