MMX Göreviyle İlk Mars Uydu Örneği Toplanacak: Tarihî Adımın Geri Sayımı Başladı

Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), Mars’ın uydusu Phobos’tan örnek toplamak için geliştirdiği MMX görevini 20 Ekim 2026’da fırlatmaya hazırlanıyor. Görev başarılı olursa bilim insanları, tarihte ilk kez bir Mars uydusundan alınan kaya ve toz örneklerini Dünya’da inceleme fırsatı bulacak. Aynı zamanda MMX göreviyle Japonya, 28 yıl aradan sonra ilk kez Mars’a sonda göndermiş olacak.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

En az 10 gram örnek toplayacak

JAXA’nın “Martian Moons eXploration” (MMX) adlı uzay aracı, Mars ve uydularını incelemeyi hedefliyor. Görevdeki ana amaç, Phobos’un yüzeyinden en az 10 gram örnek toplamak.

20 Ekim’de fırlatılan MMX, Mars’a ulaşmak için yaklaşık 1 yıl sürecek. Daha sonra Mars çevresinde 3 yıl geçirecek, Phobos’un yörüngesinde çalışacak ve yüzeye iniş yaparak örnekleri toplayacak. Ardından Dünya’ya dönüş yolculuğu başlatılacak ve bu yolculuk da yaklaşık 1 yıl sürecek.

Planlandığı gibi ilerlerse, Phobos’tan alınan örnekler 2031 yılında Dünya’ya ulaşacak. Böylece bilim insanları, ilk kez bir Mars uydusunun yüzeyinden alınmış gerçek örnekleri laboratuvar ortamında inceleyebilecek.

Phobos ve Deimos’un kökeni araştırılacak

Görevin en önemli hedeflerinden biri, Mars’ın uyduları Phobos ve Deimos’un nasıl oluştuğunu ortaya koymak. Bilim insanları bu konuda iki temel teori öne sürüyor.

İlk teoriye göre, Phobos ve Deimos, Mars’a çarpan büyük bir gök cisminin çarpışma sonucunda uzaya saçılan malzemelerden oluşmuştur. İkinci teori ise uyduların başlangıçta Güneş Sistemi’nin dış bölgelerinde bulunan asteroitler olduğunu ve daha sonra Mars’ın kütleçekimi tarafından yakalandığını savunuyor.

Her iki uydu da Mars’ın ekvator düzlemine yakın, neredeyse dairesel yörüngelerde hareket ediyor ve Mars’ın dönüş yönüyle aynı yönde dolanıyor. Bu özellikler, dev bir çarpışma sonucu oluşma ihtimalini güçlendiriyor. Ayrıca Phobos ve Deimos’un koyu renkli yüzeyleri su ve karbon açısından zengin bazı asteroitlere benziyor; uyduların ışığı yansıtma özellikleri de bu benzerliği destekliyor.

Uzay aracı neredeyse 4 buçuk ton

Phobos’a ulaşmak, yüzeye güvenli şekilde inmek, örnekleri toplamak ve Dünya’ya geri dönmek oldukça karmaşık bir görev. MMX’in fırlatma sırasında 4.480 kilogramlık bir kütleye sahip olması planlanıyor. Bu ağırlığın yarısından fazlasını yakıt oluşturacak.

MMX’in yakıtı, görevin üç aşaması için ayrılmış durumda. Mars’a giderken ilgili yakıt modülü ayrılacak; Deimos’un yakınından geçtikten sonra keşif modülü de bırakılacak. Böylece sonraki aşamalarda kullanılacak bölümün kütlesi azaltılacak.

Mitsubishi Electric tarafından geliştirilen MMX’in Phobos’a inişi, görevin en zor aşamalarından biri olacak. Bunun temel nedeni, Phobos’un çok küçük olmasıdır. Uydunun yarıçapı yalnızca 11 kilometre iken Dünya’nın Ayı’nın yarıçapı 1.700 kilometreden fazla. Phobos’un kütleçekimi ise Ay’ın kütleçekiminin yaklaşık 300’de biri kadar.

Dolayısıyla Ay’a inişte kullanılan kütleçekim etkisinden yararlanmak mümkün olmayacak. Yine de Phobos’un kütleçekimi, JAXA’nın daha önce uzay aracı indirdiği Ryugu asteroidinden yaklaşık 50 kat daha güçlü. Ryugu’ya iniş sırasında kullanılan yöntemlerden biri, aracın yüzeye yaklaşırken uzun süre havada sabit kalmasını içeriyordu. Küçük gök cisimlerine yapılan inişlerde bu yöntem sık kullanılıyor. Ancak MMX’in Phobos’ta aynı yöntemi kullanması mümkün değil; Phobos’un daha güçlü kütleçekimi nedeniyle aracın uzun süre havada kalması çok fazla yakıt tüketmesine neden olacak.

Araç iniş kararını kendi başına verecek

MMX’in iniş sırasında Dünya’dan sürekli komut alması da mümkün olmayacak. Bunun nedeni, Dünya ile uzay aracı arasındaki radyo iletişiminde 20 dakikaya kadar gecikme yaşanabilmesi.

Bu nedenle MMX, yüksek hassasiyetli otonom navigasyon sistemiyle donatıldı. Sistem, uzay aracının iniş ve kalkış sırasında gerekli kararları kendi başına almasını ve uygulamasını sağlayacak.

Araç Phobos’a alçalırken yüzeyde gördüğü araziyi daha önce elde edilen krater ve topografya verileriyle karşılaştıracak. Bu karşılaştırma sayesinde MMX, hedeflenen iniş bölgesine göre konumunu ayarlayabilecek.

Araç 300 metrenin altına indiğinde yüzeydeki yükseklik değişimlerini de kontrol edecek. Önceden elde edilen verilerle önemli farklılık gösteren bölgeler tehlikeli alan olarak işaretlenecek. Sistem, gerekli olması halinde iniş noktasını değiştirebilecek; inişin güvenli olmayacaksa da iniş süreci iptal edilecek ve araç yeniden yükselecek.

Bu arada MMX uzay aracının Phobos’a inişinden hemen önce IDEFIX isimli küçük bir keşif aracı yüzeye bırakılacak. IDEFIX, Fransa ve Almanya uzay ajanslarının ortak çalışmasıyla geliştirildi. Rover’ın yaklaşık 100 gün boyunca bağımsız şekilde keşif yapması planlanıyor. IDEFIX, Phobos’un yüzeyini inceleyerek ana uzay aracının inişine ilişkin önemli bilgiler sağlayacak. Böylece rover, MMX için bir tür öncü görev üstlenecek. Elde edeceği veriler, daha güvenli bir iniş bölgesinin belirlenmesine yardımcı olacak.

Örnekleri robotik kol toplayacak

MMX Phobos’a indikten sonra örnek toplama işlemi başlayacak. Uzay aracındaki robotik kol, Phobos’un yüzeyine silindirik tüpler açarak örnekler çıkaracak. Araçta ayrıca NASA tarafından daha önce geliştirilen farklı bir örnek toplama teknolojisi bulunuyor. Bu sistem, azot gazı akışı kullanarak yüzeydeki en ince ve üstte bulunan toz parçacıklarını toplamayı sağlayacak.

Bilim insanları, Phobos’un oluşumundan bağımsız olarak yüzeyinde Mars’tan gelen malzemelerin bulunmasını da bekliyor. Araştırmacıların tahminlerine göre MMX’in toplayacağı örneklerin yaklaşık yüzde 0,1’i Mars’tan gelen maddelerden oluşabilir. Bu malzemeler, Mars’ın geçmişini araştırmak açısından da önemli veriler sağlayabilir.

Yaklaşık 345 milyon dolara mal olması beklenen MMX, yalnızca Phobos’un kökenini araştırmak için kullanılmayacak. Görev kapsamında geliştirilen teknolojiler, gelecekte Mars’a yapılacak daha karmaşık görevler açısından da önem taşıyor.