Bilim dünyası, en yaygın genetik hastalıklardan biri olan Down sendromuna yönelik çığır açabilecek bir yaklaşım üzerinde ilerleme kaydediyor. ABD’de Beth Israel Deaconess Tıp Merkezi ve Harvard Tıp Fakültesi’nde görev yapan nörologlar tarafından yürütülen yeni araştırma, Down sendromuna neden olan genetik hatanın doğrudan hedef alınabileceğini ortaya koydu. Fazla kromozomu susturma yöntemi
Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!
Down sendromu, büyük çoğunlukla 21. kromozomun üç kopya halinde bulunması (trisomi 21) nedeniyle ortaya çıkıyor. Araştırmacılar, CRISPR/Cas9 gen düzenleme teknolojisinin modifiye edilmiş bir versiyonunu kullanarak bu ekstra kopyayı laboratuvar ortamında susturmayı başardı. Çalışma henüz erken aşamada olsa da bilim insanları bunun gelecekte hastalığa yönelik ilk gerçek tedavinin temelini oluşturabileceğini düşünüyor.
Araştırmanın temelinde, insan vücudunda doğal olarak gerçekleşen bir süreç yer alıyor. Normal gelişim sırasında kadınlarda bulunan iki X kromozomundan biri, X-inaktivasyonu adı verilen mekanizma ile susturuluyor. Bu süreç, XIST adı verilen uzun kodlamayan RNA tarafından kontrol ediliyor. Bilim insanları daha önce XIST’i Down sendromlu hücrelere ekleyerek ekstra kromozomu susturmayı denemişti. Ancak önceki gen düzenleme teknikleri, bu RNA’yı hücrelerin yalnızca küçük bir kısmına entegre edebiliyordu. Yeni çalışmada geliştirilen CRISPR tabanlı yöntem ise bu sorunu büyük ölçüde aşmayı başardı.
Başarı oranı dikkat çekti
Araştırma kapsamında yapılan deneylerde, trisomi 21 taşıyan hücrelerin yüzde 20 ila 40’ında XIST entegrasyonu sağlandı. Ayrıca yöntemin yalnızca hedeflenen kromozom kopyasını etkilediği ve bu sayede yan etki riskinin sınırlandırılabileceği gözlemlendi. Elde edilen sonuçlar, ekstra kromozomun gen ifadesinin kısmen baskılanabildiğini gösterdi.
Buna rağmen uzmanlar, bu gelişmenin henüz “kanıt niteliğinde” olduğunu ve klinik uygulamaya geçiş için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Özellikle gen düzenleme sürecinin istenmeyen genetik etkiler oluşturup oluşturmayacağı dikkatle incelenecek.
Araştırmacılar, ekstra kromozomun tamamen susturulmasının şart olmayabileceğini de belirtiyor. Kısmi baskılama bile Down sendromunun en ağır etkilerini azaltabilir. Ayrıca XIST’in daha küçük bir bölümünün kullanılmasıyla tedavinin beyin hücrelerine ulaştırılmasının kolaylaşabileceğine dair bulgular da mevcut. Ekip, çalışmalarını bir üst aşamaya taşıyarak fare modelleri üzerinde deneylere başlamaya hazırlanıyor.
