Evrenin yapısını ve genişleme hızını anlamaya yönelik en kapsamlı projelerden biri olan DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument), beş yıllık gözlem sürecinin ardından 47 milyondan fazla galaksi ve kuasar ile 20 milyon yakın yıldızı içeren, bugüne kadarki en büyük ve en detaylı üç boyutlu evren haritasını resmi olarak yayımladı. Arizona’daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi’nde konumlanan sistem, 11 milyar yılı aşkın kozmik geçmişi kapsayan dev bir veri seti oluşturmayı başardı. Önceki tüm verilerin katbekat üzerinde bir ölçek
Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!
DESI iş birliği tarafından yapılan açıklamaya göre proje kapsamında elde edilen veriler önceki tüm gözlemlerin toplamından altı kat daha fazla galaksi ve kuasar verisi içeriyor. Bu devasa veri havuzu, özellikle evrenin genişlemesini hızlandırdığı düşünülen karanlık enerjinin doğasını anlamak için kritik bir kaynak olarak görülüyor.
DESI, 2025 yılında yayımlanan ilk analiz sonuçlarıyla büyük ses getirmişti. Bu veriler, karanlık enerjinin sabit olmayabileceğini ve zamanla değişim gösterebileceğini öne sürerek mevcut kozmoloji modellerine meydan okumuştu. Ancak söz konusu analizler yalnızca ilk üç yıllık veriye dayanıyordu ve kesin sonuç için tüm veri setinin tamamlanması bekleniyordu. Artık bu “tam tablo” bilim insanlarının elinde. Buna rağmen veri miktarının büyüklüğü nedeniyle analiz süreci devam ediyor. Araştırmacılar, yeni veri setinin incelenmesiyle birlikte karanlık enerjinin doğasına dair daha ince ve kritik detayların ortaya çıkabileceğini belirtiyor.
Her gece 80 GB veri toplanıyor
DESI’nin teknik kapasitesi, bu başarının temelini oluşturuyor. Sistem, 5.000 fiber optik “göz” sayesinde aynı anda binlerce gökcismini gözlemleyebiliyor. Her gece yaklaşık 80 gigabayt veri toplanıyor ve bu veriler, 10 spektrograf aracılığıyla analiz edilerek gökcisimlerinin konumu, hızı ve kimyasal bileşimi belirleniyor.
Evrenin yaklaşık yüzde 68,7’sini oluşturduğu düşünülen karanlık enerji DESI’nin ana hedefi olsa da, elde edilen verilerin etkisi bununla sınırlı değil. Araştırmacılar, bu haritanın karanlık madde, kara delikler, geçici kozmik olaylar ve galaksi oluşumu gibi birçok farklı alanda da yeni keşiflerin önünü açacağını belirtiyor.
DESI’nin görev süresi 2028 yılına kadar uzatılmış durumda. Bu süreçte ekip, ilk taramada eksik kalan bölgeleri yeniden gözlemleyerek haritayı daha da genişletmeyi planlıyor. Ayrıca cüce galaksiler ve yıldız akıntıları gibi daha hassas yapılar da detaylı şekilde incelenecek. Araştırmacılar, elde edilen verilerin henüz tam anlamıyla çözümlenmediğini ve önümüzdeki yıllarda evrenin kaderine dair kritik ipuçlarının ortaya çıkabileceğini ifade ediyor. Yeni tamamlanan veri setinin analizinin 2027-2028 yılları arasında sonuçlanması bekleniyor.
Gelecekteki analizlerde Vera Rubin Gözlemevi ve Euclid Uzay Teleskobu gibi projelerden elde edilecek verilerin de kullanılması da hedefleniyor. Bilim insanlarına göre evrenin gerçek doğasını anlamak için farklı veri setlerinin birlikte değerlendirilmesi kritik öneme sahip.
