Uzay müşahedesinde ihtilal: 1650 antenli dev radyo kamerası geliyor

Evrenin en karanlık sırlarını çözmek gayesiyle tasarlanan “Derin Sinoptik Dizi” projesi, son tasarım incelemelerini muvaffakiyetle tamamlayarak inşa etabına geçti. California Teknoloji Enstitüsü idaresinde ve Schmidt Sciences fonuyla Nevada’daki Spring Valley bölgesinde kurulacak olan bu yeni jenerasyon gözlemevi, tamamlandığında insanlık tarihinin en güçlü uzay müşahede araçlarından biri unvanını alacak.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Gökyüzünü mevcut tüm radyo teleskoplardan tam 100 kat daha süratli tarama kabiliyetine sahip olan bu devasa sistem, astronomi dünyasında büyük yankı uyandırıyor. Klasik teleskop mantığını büsbütün değiştiren proje, uzayı anlık olarak fotoğraflayan dev bir radyo kamerası üzere çalışacak.

Tesisin kalbini oluşturan altyapı, gökyüzünün istenen noktasına eş vakitli olarak yönlendirilebilen ve her biri 6,15 metre çapında olan tam 1.650 adet özel antenden oluşuyor. Bu antenlerin iç kısımlarında, oda sıcaklığında bile harikulâde yüksek hassasiyetle çalışabilmesini sağlayan indiyum fosfür transistör teknolojisi var. Mühendislik mükemmeli olan bu sistemdeki tüm antenler birebir anda devreye girdiğinde ortaya çıkan ham bilgi ölçüsü, şu anki Amerika Birleşik Devletleri genel internet trafiğinin toplam hacmine ulaşarak kırılması güç bir rekora imza atıyor.

Veri kabusunu bitiren yapay zeka ve GPU teknolojisi

Böylesine devasa bir data akışını klasik sistemlerle kaydetmek ve işlemek neredeyse imkansız. Mühendisler bu lojistik kabusu çözmek için gelişmiş grafik süreç üniteleriyle donatılmış özel bir altyapı kurdu. Bu teknoloji, müşahedelerden sonra ağır bir bilgi sürece sürecine gerek bırakmadan gökyüzünün anlık ve gerçek vakitli fotoğraflarını üretiyor.

Caltech’te astronomi profesörü ve projenin baş araştırmacısı olan Gregg Hallinan, bu akıllı kamera sistemi olmasaydı, taramayı tamamlamak için tam 100 exabayt, yani yaklaşık 100 milyar gigabayt data depolamak zorunda kalacaklarını belirtti. Bu kadar bilgiyi saklamak için futbol alanları büyüklüğünde devasa bir tesise ve 5 milyon adet sabit diske muhtaçlık duyulacaktı. Teleskobun ortak yöneticilerinden Profesör Vikram Ravi ise bu dijital dönüşümü, radyo astronomisinin artık karakalem taslak çizimlerden gerçeğe uygun fotoğraflara geçişi olarak nitelendiriyor.

Gözlemevinin birincil amacı, galaksimizin çok ötesinden gelen ve yalnızca birkaç milisaniye süren süratli radyo patlamalarını incelemek olacak. Sistem bununla da yetinmeyerek kara delikleri, pulsarları ve nötron yıldızlarının çarpışma anlarını mercek altına alacak. Başka tüm sistemlerden çok daha büyük bir uzay hacmini, çok daha sık aralıklarla tarayacak olan teleskop, kozmosun oluşumuna dair en karanlık sorulara cevap arayacak.

Projenin en dikkat cazip istikametlerinden biri de küresel bilim topluluğuna sağladığı fırsat eşitliği olarak öne çıkıyor. Üretilen tüm radyo manzaraları, rastgele bir telif yahut bekleme mühleti olmaksızın, internet üzerinden dünya genelindeki tüm araştırmacıların erişimine büsbütün fiyatsız sunulacak. Gözlemevinin birinci ışığı alarak tam kapasiteyle uzayı dinlemeye başlaması ise 2029 yılında gerçekleşecek.