Yapay zeka abartılıyor mu? Nobel ödüllü Daron Acemoğlu konuştu

2024 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ekonomisti Daron Acemoğlu, Fortune dergisine verdiği röportajda yapay zekaya ilişkin iyimser tahminlerin önemli bölümünün gerçekçi olmadığını savundu. Yapay zekanın ekonomide yaratacağı dönüşüme yönelik beklentilerin fazla yüksek olduğunu belirten Acemoğlu, kısa vadede sanıldığı kadar büyük bir üretkenlik sıçraması olmayacağını söyledi.

Ekonomiye etkisi sınırlı olacak

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Acemoğlu’nun hesaplamalarına göre yapay zeka, önümüzdeki on yılda toplam faktör verimliliğini yalnızca yaklaşık yüzde 0,55 artıracak. Yakın vadede ekonomik açıdan kârlı şekilde otomatikleştirilebilecek görevlerin oranı ise yaklaşık yüzde 5 seviyesinde kalacak. Bu da GSYH’de yalnızca yüzde 1 ila 1,5 arasında bir artış anlamına geliyor. Nobel ödüllü ekonomistin bu tahminleri Wall Street’te dile getirilen çok daha iddialı öngörülerin oldukça gerisinde.

Acemoğlu, yapay zekaya ilişkin kamuoyundaki tartışmaların da büyük ölçüde spekülasyona dayandığını düşünüyor. Fortune’un mevcut yapay zeka söylemlerinin ne kadarını entelektüel açıdan ciddi bulduğu sorusuna “Yaklaşık yüzde 20“ yanıtını veren ekonomist, geri kalan tartışmaların çoğunu gerçeklerden uzak ve aşırı varsayımlara dayalı olarak değerlendirdi.

Büyük verimlilik artışı neden zor görünüyor?

Acemoğlu’na göre otomasyonun ekonomiye büyük katkı sağlaması için makinelerin insanlardan çok daha düşük maliyetle çalışması ya da belirgin biçimde daha iyi performans sunması gerekiyor. Eğer elde edilen kazanım sınırlı kalıyor ya da teknolojinin entegrasyon maliyetleri yüksek oluyorsa beklenen verimlilik artışı gerçekleşmiyor.

Acemoğlu’na göre yapay zekanın gerçek potansiyeli, insanların daha önce yapamadıkları görevleri mümkün kılmasında yatıyor. Podcast yayıncılığının haber tüketimini artırmasını örnek gösteren Acemoğlu, benzer şekilde yapay zekanın yeni hizmetler ve yeni iş alanları oluşturmasının gerçek ekonomik dönüşümü sağlayabileceğini ifade ediyor.

Mevcut yapay zeka modelleri yetersiz

Acemoğlu, bugün yayımlanan verimlilik araştırmalarının büyük bölümünün yapay zekanın kolay, iyi tanımlanmış ve bağlamı net görevlerdeki performansına odaklandığını belirtiyor. Oysa gerçek iş dünyasında karşılaşılan problemlerin çok daha karmaşık olduğunu söyleyen ekonomiste göre mevcut büyük dil modelleri henüz bu tür görevlerde yeterli güvenilirliği sağlayamıyor.

Gerçek bir sıçrama için ise Yapay Genel Zeka (AGI) seviyesine yakın sistemlerin geliştirilmesi gerektiğini savunan Acemoğlu, bugünkü modellerin birçok kritik eksiği bulunduğunu dile getiriyor. Mevcut yapay zeka sistemlerinin sosyal bağlamı okuyamadığını, farklı alanlar arasında karmaşık ilişkiler kurmakta zorlandığını ve insan muhakemesinin önemli olduğu durumlarda istenen performansı gösteremediğini ifade ediyor.

“Asıl konuşmamız gereken konu tekelleşme”

Acemoğlu’na göre yapay zekanın kendisinden çok, bu teknolojiyi kimin kontrol ettiği daha büyük önem taşıyor. Günümüzde büyük yapay zeka şirketlerinin veri, sermaye ve altyapıyı giderek daha fazla kendi elinde topladığını belirten Nobel ödüllü ekonomist, tartışmaların bu güç yoğunlaşmasına yeterince odaklanmadığını savunuyor.

Ekonomist, yapay zekanın gelir eşitsizliğini artırma ve çalışanları yerinden etme potansiyelinin daha fazla tartışılması gerektiğini söylerken kamuoyundaki tartışmaların büyük bölümünün “kapitalizm sona eriyor” ya da “bütün işler ortadan kalkacak” gibi aşırı senaryolar etrafında şekillendiğini ifade ediyor.

Olası devrim riski

Acemoğlu, yapay zekanın iş gücü piyasasında yaygın işsizliğe yol açması halinde ciddi toplumsal sonuçlar doğabileceği uyarısında bulundu. Özellikle üniversiteden yeni mezun olan gençlerin yüzde 30 ila 40’ının iş bulamaması gibi bir senaryonun demokrasi ve toplumsal barış açısından büyük sorunlar doğurabileceğini söyleyen ekonomist, tarihte benzer ekonomik koşulların devrimlere zemin hazırladığını hatırlattı.

Acemoğlu’na göre hükümetler ve toplum, yapay zekanın teknik kapasitesinin yanı sıra nasıl bir ekonomik ve toplumsal düzen oluşturmasını istediklerini de tartışmalı. Ücretler, istihdam, ortak refah ve çalışanların yaşam kalitesinin bu tartışmanın merkezinde yer alması gerektiğini söyleyen ekonomist, küresel ölçekte ortak düzenlemelerin de önemine dikkat çekti.

ABD ile Çin arasında yapay zeka alanında daha fazla iş birliği yapılmasının insanlık için önemli faydalar sağlayabileceğini belirten Acemoğlu, özellikle hastalıklarla mücadele, üretkenlik, güvenlik standartları ve küresel düzenlemeler konusunda ortak hareket edilmesini savundu. Ancak mevcut jeopolitik ortamın bunun önündeki en büyük engellerden biri olduğunu ifade etti.

Röportajın sonunda ise Acemoğlu, toplumun büyük ölçüde OpenAI, Anthropic ve diğer büyük yapay zeka şirketlerinin çizdiği gelecek vizyonunu benimsediğini söyledi. Ona göre bunun temel nedeni, insan odaklı ve uygulanabilir bir alternatif vizyonun henüz yeterince ortaya konulamamış olması.