Dünyanın en derin noktası hâlâ net ölçülemez: Neden?

Dünyanın en derin noktası söz konusu olduğunda, tek bir rakam vermek ilk bakışta basit gözükebilir. Fakat Mariana Çukuru’ndaki Challenger Derinliği için bu durum öyle değil. Yaklaşık 10.935 metre olarak kabul edilen derinlik, ölçüm yöntemine ve suyun fiziksel koşullarına göre kilometrelerce metre farklılık gösterebiliyor.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Bu belirsizliğin temel kaynağı, okyanus derinliğinin doğrudan cetvelle ölçülememesidir. Araştırmacılar ya derin deniz araçlarındaki sensörlerle su basıncını hesaplar, ya da deniz tabanına gönderilen ses dalgalarının geri dönüş süresini değerlendirir. Her iki yöntem de sıcaklık, tuzluluk ve basınç gibi değişkenlerden etkilenir.

Scientific Data dergisinde yayınlanan Japon araştırmacıların çalışması, bu belirsizliğin ne kadar kritik olabileceğini ortaya koydu. Ekip, 2023 yılında Hakuho-maru araştırma gemisinden topladığı akustik verileri beş farklı okyanus modeline uyguladı.

Challenger Derinliği’nin doğu bölgesi için yapılan hesaplamalar 10.914 ile 10.932 metre arasında değişti; yani aynı akustik veriler kullanılsa bile model seçimine bağlı olarak 18 metreye kadar sapma gözlemlendi. Bu farkın nedeni, ses dalgalarının deniz suyunda sabit hızda ilerlememesidir. Su sıcaklığı, tuzluluk ve basınç değiştikçe sesin yayılma hızı da değişir, bu yüzden tabandan dönen sinyalin süresi tek başına doğru derinliği belirlemek için yetersizdir.

Araştırmacılar hibrit bir model geliştirdi.

Ekip, modeller arasındaki farklılıkları azaltmak amacıyla yeni bir yöntem uyguladı. 2023 akustik verileri, yüzeyden 1.900 metre derinliğe kadar ölçülen güncel sıcaklık ve tuzluluk değerleriyle birleştirildi. Daha derin katmanlar için ise 1992 yılında derlenen okyanus verileri kullanıldı.

Bu yaklaşım, üst katmanlardaki hızlı değişimleri güncel verilerle hesaba katarken, derin denizin daha stabil yapısını uzun vadeli ölçümlerle temsil etmeyi hedefledi. Hibrit model, Challenger Derinliği’nin doğu bölgesi için 10.927 metre derinlik öngörür.

Yeni hesaplama daha gerçekçi bir değer sunsa da Challenger Derinliği’nin kesin derinliği konusunda nihai bir söz söylenmemiş durumda. Okyanus koşulları zaman içinde değiştiği gibi kullanılan ekipmanlar ve hesaplama modelleri de sonuçları etkileyebilir. Bu yüzden Mariana Çukuru gibi aşırı derin bölgeleri haritalandırmak sadece deniz tabanını ölçmekten öte, yaklaşık 11 kilometrelik su sütununun sıcaklık, tuzluluk ve basınç yapılarını doğru biçimde hesaba katmayı gerektirir.