171 Yıllık Ötegezegen İddiası Çöktü: Hiç Varlık Olmamış Olabilir

Astronomlar, 19. yüzyıldan beri spekülasyon konusu olan bir ötegezegen adayını nihayet listeden çıkardı. Dünya’dan yaklaşık 16 ışık yılı uzaklıkta yer alan 70 Ophiuchi sisteminde elde edilen yeni ölçümler, yıldızların hareketlerini etkilediği iddia edilen dev bir gezegenin aslında var olmadığını gösterdi.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Bu bulgu, astronomi tarihinin en eski gezegen arayışlarından birine de son vermekte. İngiliz gökbilimci William Jacob, 1855 yılında 70 Ophiuchi’deki yörünge sapmalarını açıklamak amacıyla sistemde görünmeyen üçüncü bir gök cisminin bulunabileceğini öne sürdü. Jacob’ın hesaplamalarına göre, bu cisim yıldızların yakınında yaklaşık 26 yıllık bir yörüngede dönen dev bir gezegen olabilirdi.

O dönemde bu açıklamayı destekleyecek sağlam bir gerekçe de bulunuyordu. 1850’lerde yapılan gözlemler, sistemin beklenen yörüngesi ile gerçek hareketleri arasında belirli farklar olduğunu ortaya koymuştu. İki olasılık öne çıkmıştı: Newton’un kütle çekim yasalarının uzak yıldız sistemlerinde farklı işleyip işleyemeyeceği ya da gözlemlenemeyen başka bir cismin yıldızların hareketini etkileyip etkileyemeyeceği. Jacob ikinci olasılığı seçti.

Yüzyıllar sonra aynı sistem tekrar incelendi

70 Ophiuchi’nin astronomi tarihindeki önemi aslında çok daha eski bir döneme dayanmaktadır. Sistem, MS ikinci yüzyılda Batlamyus tarafından kaydedilmişti. William Herschel ise 18. yüzyılda yaptığı teleskop gözlemleriyle burada tek değil, birbirinin çevresinde dönen iki yıldız bulunduğunu ortaya koydu. Bu keşif, Newton’un kütle çekim yasalarının Güneş Sistemi dışındaki sistemlerde de geçerli olduğunu gösteren ilk somut kanıtlardan biri olarak kabul edildi.

Michigan Üniversitesi’nden araştırmacılar, aynı sistemi çok daha hassas cihazlarla yeniden inceledi. Ekip, 2023 ile 2025 yılları arasında yapılan yüzlerce ölçümü eski gözlem kayıtlarıyla birleştirdi. The Astrophysical Journal’da yayımlanan sonuçlara göre, William Jacob’ın tarif ettiği türde, yıldızlara yakın yörüngede dolaşan dev bir gezegen için hiçbir kanıt bulunmadı. Dikine hız ölçümlerinde gözlemlenen kısa süreli değişimlerin kaynağı da bir gezegen değil; yıldızın kendi dönüşü ve yüzeyindeki aktivite.

Jüpiter büyüklüğündeki gezegen olasılığı ortadan kalktı

Yeni ölçümler, 70 Ophiuchi sisteminde Jüpiter kütlesinde veya daha büyük, Jacob’ın öne sürdüğü özelliklere sahip bir gezegenin bulunma olasılığını ortadan kaldırıyor. Böylece 1855’te ortaya atılan ve 171 yıldır hiç kapanmayan hipotez, güncel verilerle çürütülmüş oldu.

Bu bulgu, sistemde hiçbir gezegen bulunmadığı anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, Satürn kütlesinde olan daha küçük gezegenlerin ya da Dünya benzeri kayalık dünyaların hâlâ sistemde bulunabileceğini belirtiyor. Kullanılan ölçüm yöntemi ve mevcut veriler, bu kadar küçük cisimleri kesin olarak tespit etmek için tasarlanmamış. Dolayısıyla astronomi tarihinin en eski ötegezegen adaylarından biri elenirken 70 Ophiuchi’nin tamamı gezegensiz ilan edilmemiş. Yeni çalışma, yalnızca yıldızların hareketlerinde yaklaşık iki yüzyıldır gezegen işareti olarak yorumlanan sapmaların aslında yıldızların kendi davranışlarından kaynaklandığını gösterdi.