Dünyanın en kısa sözü, nasıl herkesin ortak lisanı oldu?

İster Tokyo’nun kalabalık bir caddesinde olun, ister Amazon ormanlarının kıyısında bir köyde.., Dünya’nın çabucak her noktasında neredeyse herkesin anladığı bir söz bulunuyor. Yalnızca iki harften oluşan bu devasa kavram, “OK”. Okey (Tamam) manasına gelen ve her gün tekraren sefer kullanılan bu söz, hem “çok iyi” hem de “idare eder” manasına gelebilecek kadar esnek, hem bir onay hem de bir kuşku belirtisi olabilecek kadar gizemli manalar taşıyor.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Buna karşın bu kadar üniversal bir sözün tam olarak nereden geldiğini kimse kesin olarak bilmiyor. Herkesin lisanında dolaşan söz, dilbilimciler için çözülmesi gereken en büyük bulmacalardan biri haline gelmiş durumda.

Adli dilbilimci Allan Metcalfe, bu kelimeyi “dilin içindeki yabancı” olarak tanımlıyor. Olağanda lisanlar, yalnızca tanıdık sözlere benzeyen yeni tabirleri bünyesine kabul eder. Meğer “OK” ne bir söze benziyor ne de klâsik bir kısaltma üzere davranıyor. Fakat tüm garipliklerine karşın, bu iki harfin birleşimi bugün Ay yüzeyinden tutun da klasik edebiyat yapıtlarına kadar her yerde karşımıza çıkıyor. Etimologlar için bu sözün izini sürmek, matematikçilerin imkansız bir denklemi çözme eforuna benziyor.

Tarihin tozlu raflarındaki “hatalı” ipuçları

Yıllarca herkes bu tanınan söze bir sahiplik atfetmeye çalıştı. Almanlar, bunun “üst komutan” manasına gelen Oberst Kommandant rütbesinin baş harfleri olduğunu savundu. Fransızlar ise Haiti’de ürettikleri kaliteli bir romun markası olan Aux Cayes kasabasına işaret etti. İskoçların meşhur “och aye” onaylamasından, Finlerin “doğru” manasına gelen “oikea” sözüne kadar onlarca farklı teori ortaya atıldı. Hatta Amerikan İç Savaşı’ndaki peksimet hisselerinin üzerindeki “Orrin Kendall” imzası ya da telgraf operatörlerinin “açık anahtar” (open key) sinyali bile birer aday olarak görüldü. Kimi araştırmacılar ise sözün kökenini Batı Afrika’dan getirilen kölelerin lisanlarındaki “waaw-kay” üzere onay sözlerine dayandırıyor.

Ancak en kabul gören ve bir o kadar da eğlenceli olan teori bizi 1830’ların Boston’una götürüyor. 1960’larda Allen Walker Read tarafından yapılan araştırmalar, “OK” sözünün aslında berbat bir latifeden doğduğunu gösteriyor. O periyotta Boston’daki gençler ve gazete muharrirleri arasında sözleri kısaltmak, hatta bu kısaltmaları bilerek yanlış yazmak büyük bir modaya dönüşmüştü. “All correct” (her şey yolunda/doğru) sözünü, güya “oll korrect” diye yazılıyormuş üzere düşünerek “O.K.” formunda kısaltmaya başladılar. Yani bugün dünyayı kasıp kavuran bu söz, aslında 19. yüzyılın bir nevi internet mizahı yahut argo akımı olarak doğmuş olabilir.

Bir sözün seçim zaferi

Bu dilsel latife olağanda birkaç yıl içinde unutulup gidebilirdi, lakin araya siyaset girdi. 1840’taki ABD başkanlık seçimlerinde, aday Martin Van Buren’in destekçileri kendilerine “OK Kulübü” ismini verdi. Bu isim, Van Buren’in doğduğu yer olan Old Kinderhook kasabasına bir göndermeydi. Seçim kampanyası boyunca her yer “OK” sloganlarıyla dolunca, söz bir latife olmaktan çıkıp halkın lisanına sarsılmaz bir biçimde yerleşti. Van Buren seçimi kaybetse de, lakabından doğan bu kısaltma dünyayı fethetti.

Bugün “OK” sözünün bu kadar başarılı olmasının nedeninin yalnızca kısa olması değil, sunduğu tarafsızlık olduğu da söylenebilir. “Evet”, “harika” yahut “yeterli” üzere sözler her vakit bir his yahut fikir barındırıyor. Lakin “OK”, bir durumu yalnızca onaylamanızı fakat bir fikir beyan etmek zorunda kalmamanızı sağlıyor. Bu tarafsızlık, onu lisanların ve kültürlerin ötesinde ortak bir taban haline getirdi.