En çok harcayan %10’luk kesim, her yıl trilyonlarca dolarlık çevresel ziyan oluşturuyor

İklim krizi tartışmaları genellikle tüm insanların sebep olduğu karbon emisyonları ya da küresel sanayi üretimi üzerinden ele alınsa da, bu tabloyu daha mikro ölçekte inceleyen çalışmalar giderek farklı bir gerçeği ortaya koyuyor: Çevresel etki, sadece ülkeler arasında değil, toplumun farklı kesimleri içinde de son derece eşitsiz dağılmış durumda. Nature Communications Sustainability dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu eşitsizliğin ekonomik karşılığını oldukça çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor: Dünyanın en çok tüketen %10’luk kesimi, her yıl trilyonlarca dolarlık çevresel zarara yol açıyor.

Hollanda’daki Leiden Üniversitesi ve Birleşik Krallık’taki Oxford Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmaya göre, en yüksek tüketim düzeyine sahip %10’luk kesim, küresel ölçekte yılda yaklaşık 1,7 ila 5,7 trilyon dolar arasında çevresel hasardan sorumlu. Çalışmanın en iyimser tahmini olan 1,7 trilyon dolar bile tek başına, COP30’da kabul edilen 2035 iklim finansmanı hedefi (993 milyar dolar) ile 2030 biyoçeşitlilik finansman açığının (657 milyar dolar) toplamını geride bırakmaya yetiyor.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Metodolojik olarak incelendiğinde araştırma, tüketim tabanlı çevresel ayak izlerini, 2024 Çevresel Fiyatlar El Kitabı verileriyle birleştirerek para birimine dönüştürüyor. Hesaplanan hasar faturasının en büyük iki kalemi ise şu şekilde bölünmüş durumda:

• Biyoçeşitlilik Kaybı: Toplam hasarın %47–56’sını oluşturarak en büyük yıkım kalemi olarak öne çıkıyor.
• İklim Değişikliği: Toplam hasarın %36–45’ini kapsıyor.

ABD Gibi Ülkelerde Sebep Olunan Zarar Daha da Büyük

Araştırmanın detayları, tüketim eşitsizliğinin coğrafi dağılımını ve bireysel boyutlarını da çarpıcı verilerle gözler önüne seriyor. Küresel en zengin %10’luk dilimin ortalama bir üyesi yıllık 2.300 ila 7.500 dolar arasında bir çevresel hasara neden olurken, bu yükün asıl ağırlığı gelişmiş batı ülkelerinde toplanıyor. Zira bu en fazla tüketen %10’luk elit kitlenin %60’ından fazlası ABD ve Avrupa Birliği sınırları içinde yaşıyor. Gezegensel hasarın zirve noktası ise ABD. ABD’deki en yüksek tüketime sahip bireylerin kişi başı yıllık çevreye maliyeti 19.000 ila 63.000 dolara kadar yükseliyor.

Uzmanlar, hâlihazırda kötü görünen bu rakamların bile aslında iyimser hesaplamaları yansıttığını söylüyor. Çünkü çalışma, mevcut dokuz gezegensel sınırdan yalnızca dördünü (iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı, besin kirliliği ve tatlı su kullanımı) kapsıyor. Ayrıca analizde sadece doğrudan tüketim verileri dikkate alınmış durumda; en yüksek gelir grubundaki kişilerin emisyonlarının yaklaşık yarısının doğrudan tüketimden değil, yaptıkları finansal yatırımlardan kaynaklandığı gerçeği (ki bu yatırımların etkileri araştırmaya dahil edilmedi) hasarın gerçek boyutunun çok daha büyük olduğunu gösteriyor.

Çalışma, çevresel zararı parasal olarak ifade etmenin doğayı metalaştırmak anlamına gelmediğini özellikle vurgularken, bu yaklaşımın asıl amacının sorunun ölçeğini görünür kılmak olduğunu belirtiyor. Araştırmaya göre eğer “kirleten öder” ilkesi yüksek tüketim gruplarına daha doğrudan uygulanabilseydi, elde edilecek kaynak küresel iklim ve doğa krizlerinin finansman açığını önemli ölçüde kapatabilecek büyüklüğe ulaşabilirdi. Ancak araştırmacılar, tazmin etme mekanizmalarının tek başına çözüm olmadığını, asıl önceliğin çevresel zararın oluşmadan önlenmesi olduğunu da özellikle hatırlatıyor.

Sonuç olarak bu çalışma; küresel iklim krizinin faturasını, gelişmekte olan ya da tüketim payı düşük olan geniş halk kitlelerine eşit şekilde bölmeye çalışan mevcut politikalara doğrudan bir meydan okuma niteliğinde. Önümüzdeki dönemde iklim krizinden ve insanların bu kriz üzerinden etkilerinden söz ederken, bu önemli bulguları da göz önüne almak gerekiyor.