Geleceği varsayım eden 30 yıllık kitap: Büyük kırılma yılı 2026 mı?

İnsanlık, geleceğin getireceği belirsizliklerle baş edebilmek ismine tarih boyunca daima geçmişin izlerini sürmenin yollarını aradı. Bu arayışın en çarpıcı eserlerinden biri olan ve bundan yaklaşık otuz yıl evvel kaleme alınan bir eser, içinde bulunduğumuz 2026 yılına dair sunduğu öngörülerle bugün dünya gündeminde yine tartışılmaya başlandı.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

William Strauss ve Neil Howe tarafından 1997 yılında okurla buluşturulan “Dördüncü Dönüş” (The Fourth Turning) isimli kitap, Amerikan tarihinin yaklaşık 80 yıllık dönemlerle kendini tekrarlayan döngülerden oluştuğunu ileri sürüyor. Tanınan kültürde “Millennials” (Milenyum Kuşağı) kavramını da literatüre kazandıran muharrirler, bu döngülerin her birinin “Kriz” olarak isimlendirilen büyük bir toplumsal altüst oluşla kapandığını savunuyor. Müelliflere nazaran bu çalkantılı periyot, tam olarak 2026 yılı civarında büyük bir kırılma ve sonuncu bir çözülmeyle sonuçlanacak. Son yıllarda global ölçekte yaşanan salgınlar, ekonomik buhranlar ve siyasi çalkantılar, kitabın destekçileri tarafından bu kehanetlerin birebir gerçekleşmesi olarak yorumlanıyor.

Teoriye nazaran, 2000’li yılların ortalarında baş gösteren huzursuzluk dalgası, 2020 civarında tepe noktasına ulaştı ve bundan altı yıl sonra, yani içinde bulunduğumuz günlerde nihai bir finale hakikat ilerliyor. Pek çok kişi bu zamanlamayı direkt COVID-19 global salgınıyla bağdaştırırken, bazıları ise son yirmi yıla damgasını vuran global ekonomik istikrarsızlığa işaret ediyor. Lakin kitabın bu kademeden sonrası için çizdiği senaryo pek de iç açıcı değil. Strauss ve Howe, bu döngüsel kırılmanın Amerika’yı kökten değiştirebileceğini, hatta ülkenin bir bütün olarak varlığını bile tehlikeye atabileceğini açıkça duyuru ediyor.

Kitapta yer alan “Krizden çıktığımızda Amerika nasıl bir yer olacak? Tarih bu mevzuda hiçbir garanti sunmuyor” tabiri, ulusal masumiyetin ve toplumsal yapının bir daha asla eski haline dönemeyeceği bir çöküş riskini gözler önüne seriyor.

Tarihin dört mevsimi ve büyük hesaplaşma

“Dördüncü Dönüş” teorisinin temelinde, tarihin tıpkı mevsimler üzere birbirini izleyen dört ana evreden geçtiği inancı bâtın: Yükseliş, Uyanış, Çözülme ve son olarak Dördüncü Dönüş ismi verilen kriz devri. Müelliflere nazaran Amerika şu sıralar, İkinci Dünya Savaşı’nın çabucak akabinde başlayan döngünün tam sonuna yanlışsız ilerliyor. Tarihteki evvelki döngülerin ise Amerikan İhtilali, İç Savaş ve İkinci Dünya Savaşı üzere ulusu sıfırdan inşa eden ya da yıkımın eşiğine getiren devasa kırılmalarla tamamlandığı belirtiliyor.

Kitap her ne kadar 11 Eylül akınlarını, 2008 ekonomik krizini yahut global salgını net bir biçimde iddia etmiyor olsa da, destekçileri kitabın genel gidişatı kusursuz öngördüğünü savunuyor. Ekonomik türbülans, siyasi kutuplaşma ve kurumlara olan inancın tabana vurması üzere günümüz çağdaş dünyasını esir alan birçok sorun, onlarca yıl öncesinden bu sayfalarda kendilerine yer buluyor.

Eleştirmenler ise bu teorinin fazlasıyla esnek ve genel sözler barındırdığını, bu sayede yaşanan her büyük felaketin geriye dönük olarak bir halde bu kalıba uydurulduğunu argüman ediyor. Fakat muharrirlerin toplum psikolojisine dair yaptığı kimi tespitler, kehanetlerden çok daha gerçekçi bir biçimde karşımızda. Örneğin, insanların kendi ferdî geleceklerine dair umut beslerken, çocuklarının ve ülkelerinin yarınlarına olan itimatlarını kaybetmesi, bugün çağdaş hayatın en bariz karakteri haline gelmiş durumda.

William Strauss’un 2007 yılındaki vefatının akabinde Neil Howe, 2023 yılında teoriyi yine masaya yatırarak “Dördüncü Dönüş Burada” isimli yeni bir çalışma sundu. Bu yeni değerlendirmede büyük hesaplaşma ve tepe noktasını 2030’lu yıllara yanlışsız biraz esnetmiş olsa da, mevcut istikrarsızlığın tıpkı kaçınılmaz tarihî çarkın bir modülü olduğunu savunmaya devam ediyor. Yeniden de tüm bu karanlık ve ürkütücü ihtarlara karşın, teorinin aslında umut dolu bir ileti barındırdığını da ekliyor. Nasıl ki geçmişteki her büyük kriz periyodu eninde sonunda yerini küllerinden doğuşa, yine yapılanmaya ve toplumsal kenetlenmeye bıraktıysa, günümüzdeki bu sancılı sürecin de 2030’ların ortalarına gerçek yerini çok daha istikrarlı ve inanç dolu orijinal bir dünyaya bırakacağına inanıyor.