Ne gezegen ne de yıldız: James Webb’in vizörüne takılan pembe kürenin sırrı

Uzay boşluğunda süzülen kimi gökcisimleri, sahip oldukları fizikî özellikler sebebiyle bilim dünyasında net bir sınıfa dahil edilemez. Astronomi meraklılarının renginden dolayı “Pembe Gezegen” olarak isimlendirdiği “GJ504b” kodlu cisim de bu karmaşık yapılardan biri.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Jüpiter’den yaklaşık 25 kat daha büyük bir kütleye sahip olan bu devasa pembe küre, ismindeki gezegen ibaresine karşın aslında tam bir gezegen de sayılmaz. Gökbilimciler, bu cismin bir yıldız üzere oluşmaya başladığını ancak merkezindeki hidrojen füzyonunu tetikleyecek kâfi kütleye ulaşamadığını kestirim ediyor. Bilim literatüründe “kahverengi cüce” ya da “başarısız yıldız” olarak anılan bu parıltılı kütle, bir gezegen için epey sıcak sayılabilecek 290 derece santigratlık bir yüzey sıcaklığı taşıyor. Bu ısı derecesi, devasa kürenin atmosferinde sıra dışı bir kimyasal mutfak yaratıyor.

Dünya’dan yaklaşık 57 ışık yılı uzakta, güneş gibisi bir yıldızın yörüngesinde dönen GJ504b, birinci olarak 2013 yılında saptanmıştı. Northwestern Üniversitesi’nden araştırma ekibi lideri Aneesh Baburaj, dünya genelindeki birçok takımın yeryüzündeki teleskoplarla bu sönük ışığı yakalamaya çalıştığını ancak başarılı olamadığını belirtiyor. James Webb Uzay Teleskobu ise yalnızca iki saat üzere kısa bir müddette, yer teleskoplarının tüm gece boyunca uğraşıp göremediği gizemli ışık tayfını net bir formda kaydetti. Elde edilen son bilgiler, bu pembe kürenin atmosferindeki bulutların içinde şaşırtan bir materyalin, bildiğimiz tuz kristallerinin yer aldığını kanıtladı.

Gökbilimciler, ana yıldızın göz kamaştırıcı parıltısını özel filtrelerle perdeleyerek pembe eşlikçiden sızan zayıf elektromanyetik radyasyonu ölçtü. Cismin öbür gaz devlerine nazaran daha serin olmasının arkasında, milyarlarca yıl süren uzun bir yaşlanma süreci bâtın. Tıpkı öteki kozmik yapılar üzere kahverengi cüceler de birinci doğduklarında kor üzere sıcakken, yaşlandıkça kademeli olarak soğur. Yapılan son tahliller, GJ504b’nin 2,5 milyar ile 4 milyar yıl arasında bir yaşta olduğunu gösteriyor.

Işığın dalga uzunluklarını inceleyen uzmanlar; atmosferin derinliklerinde su buharı, karbondioksit, metan ve amonyaktan oluşan güçlü bir kimyasal kokteyl saptadı. Lakin laboratuvarda yürütülen bilgisayar simülasyonları, atmosferde tuz bulutlarının varlığı hesaba katılmadığı sürece bu kimyasal yapıyı mantıklı bir tabana oturtamıyordu. Ne vakit ki modellere tuz bulutları eklendi, işte o vakit taşlar yerine oturdu ve atmosferdeki moleküllerin parmak izleri mana kazandı.

Saygın bilim dergisi The Astronomical Journal’da yayımlanan bu tarihi araştırma, uzay modellerinde bulutların ne kadar kritik bir rol oynadığını gösteriyor. Lakin bu tuz gizemi çözülmüş olsa da pembe gökcismi hakkındaki soruların arkası kesilmiş değil. Hidrojen ve helyumdan daha ağır olan metal elementler açısından harikulâde bir zenginlik barındıran bu cismin, bir gezegen üzere mi yoksa bir yıldız üzere mi oluştuğu hala netlik kazanmadı. Gökbilimciler, bu pembe gizemin gerçek kimliğini duyuru etmek ismine yeni derin uzay müşahedelerinin yolunu gözlüyor.