Yeni bulgular Gondwana’nın süper kıta niteliğini doğruluyor

Kıtaların geçmişteki birleşim süreçlerini çözmek, Dünya tarihinin en büyük jeolojik gizemlerinden biridir. Güney Amerika ile Afrika’nın uyumlu kıyı hatları ve aralarındaki binlerce kilometrelik mesafe, farklı kıtalarda tespit edilen benzer fosillerle birlikte, Gondwana’nın bir zamanlar tek bir kara kütlesi olduğunu uzun süreli olarak kanıtlamıştır.

Haberi okuduğunuz için teşekkürler, bizi takip etmeyi unutmayın!

Fakat gerçek tartışma, bu kara kütlesinin gerçekten bir “süper kıta” olarak değerlendirilebileceği üzerineydi. Yaklaşık 550 milyon yıl önce oluşan ve sonrasında Güney Amerika, Afrika, Arabistan, Madagaskar, Hindistan, Avustralya ile Antarktika’yı oluşturan bölümleri içeren Gondwana’nın, yaklaşık 180 milyon yıl önce parçalanmaya başladığı bilinmektedir.

Önceki hesaplamalar, Gondwana’nın en geniş döneminde Dünya’daki kara alanlarının yaklaşık yüzde 64’ünü kapsadığını ortaya koymuştu. Bu oran, bazı araştırmacılar tarafından gerçek bir süper kıta tanımı için yetersiz görülmüştü. Çin Jeoloji Bilimleri Akademisi ve Curtin Üniversitesi araştırmacılarının Science dergisinde yayımlanan yeni çalışması, bu oranı yeniden değerlendirebilecek bulgular sunmuştur.

Araştırma ekibinden Bill Collins, keşfin aslında başka bir çalışmanın yan ürünü olduğunu ifade etti. Bilim insanları, derin kabuk süreçleri ile mineral oluşumu arasındaki ilişkiyi incelemek için dünyanın çeşitli bölgelerinden granit örnekleri topluyordu.

Himalayalar’dan elde edilen örnekler incelendiğinde, granitlerin yaklaşık 20 milyon, 50 milyon ve 120 milyon yıl önce üç ayrı dönemde eriyerek oluştuğu tespit edildi. Ancak, kayaçların kökeninin çok daha eskiye, Gondwana’nın yaklaşık 700 ila 550 milyon yıl önce oluşmaya başladığı dönemdeki aynı antik kıtasal kabuğa dayandığı ortaya çıktı. Bu bulgu, Gondwana’ya ait bazı parçaların yüzeyde görünmese bile başka kıtaların altında korunmuş olabileceği ihtimalini güçlendirdi.

Gondwana’nın izleri üç kıtanın altlarında bulundu

Araştırmacılar daha sonra inceleme alanını genişletti. Kazakistan ve Çin’in yanı sıra Avrupa’dan Asya’ya uzanan dağ kuşaklarında, Batı Avrupa’daki dağlık bölgelerde ve ABD’nin doğusundaki Kuzey Amerika dağ sistemlerinin altında benzer Prekambriyen kabuk kalıntılarına rastlandı. Bu antik kayaçların Gondwana ile bağlantılı olduğunun tespit edilmesi, süper kıtanın önceki hesaplamalardan çok daha geniş bir alana sahip olduğunu ortaya koydu.

Yeni analizler, Gondwana’nın dönemindeki toplam kara kütlesinin yüzde 64’ünü değil, yaklaşık yüzde 80’ini kapsadığını gösteriyor. Araştırmacılar bu daha geniş yapılandırmayı “Büyük Gondwana” olarak adlandırıyor ve elde edilen oran, kıtanın süper kıta sınıfına dahil olduğunu pekiştiriyor.

Bugün Dünya üzerinde aynı ölçekte bir süper kıta bulunmuyor. Afrika, Avrupa ve Asya’nın oluşturduğu Afro-Avrasya, gezegenin en büyük birleşik kara kütlesi olsa da toplam kara alanının yaklaşık yüzde 57’sini kapsıyor ve bu nedenle aynı eşiği karşılamıyor.